Kalite Maliyetleri

0
11219

“Hayatta en önemli şey kazançlarınızı kullanmak değildir. Asıl önemli olan kayıplarımızdan kazanç sağlamamızdır.”

Günümüz küreselleşen pazar koşulları ve üretim faktörlerinin sınır tanımayan işleyişi, kalite olgusunu her zamankinden daha fazla ön plana çıkarmıştır. Yakın zamana kadar kalite sadece ürün için telaffuz edilirken, bugün her boyutta günlük yaşantımızın bir parçası haline gelmiştir. Ürün kalitesi, hizmet kalitesi, sistem kalitesi, organizasyon kalitesi, toplum kalitesi, yaşam kalitesi…

Kalite kavramının özünde insan bulunur. Bu bir anlamda bireylerin hem bireysel olarak “kaliteli” yaşamı hedeflemeleri, hem de “kaliteli kurumların” ve kaliteli toplumların oluşumunda etkin bir rol almaları demektir.

Kalite kavramını bu denli ön plana çıkaran, yaşanan hızlı değişim sürecinde üretilen mal ve hizmetlerdeki çeşitlilik, uluslararası ticarette liberalleşme, ticari sınırların yok olması, teknolojik ilerlemeler ve bu gelişimlerin beraberinde getirdiği yeni rekabet koşullarıdır.

Üst düzey yöneticiler, kalitenin kuruluşlarının mali durumuna olan etkisini ve müşteri memnuniyetini etkilediğini bilirler; fakat satışlar düşmeye, pazar payı küçülmeye başlamadan kalite konusunu pek ön planda tutmazlar. Aynı şekilde kuruluşların kârlarına olan etkisi de birçok yöneticinin bildiği konudur, fakat kalite odaklı bir anlayış benimseyebilmeleri için “artan kalite problemlerinin” maliyetleri artırması gerekmektedir.

Yönetim, kalitenin veya kalitesizliğin kuruluşuna olan gerçek etkisini anlamış olabilir; bu değişken tüketici anlayışı, gelişen teknoloji, artan globalleşme ve uluslararası yoğun rekabet ortamında yaşayabilme ve dahası gelişebilme açısından hayati önem taşır.

Tüm bu faktörler müşteri tarafından talep edilen kalitenin en ekonomik biçimde sağlanmasını zorunlu kılmaktadır. “Önleyici” yaklaşımla doğru olanlara yatırım ve harcama yapılması gerekmektedir.

Bu bağlamda kalite maliyetlerinin hesaplanması için; optimum kalite ve üretkenlik, kalite politikasında maliyet faktörü ve kalite maliyet merkezleri, kalite maliyet sistemleri, tasarım kalitesi ve uygunluk kalitesi ekonomileri, kalite-kazanç ilişkisi, kalite maliyetlerinin yönetimi ve maliyet muhasebesi, kalite maliyet programı ve analizleri, kalite maliyet bütçesi ve raporları, kalite maliyetlerinin analiz teknikleri ve tahminleri, kalite maliyetlerinin azaltılması ölçümlenmeli ve değerlendirilmelidir.

Kalitesizliğin önemli bir boyutu kalite maliyetleridir. Bu konu üzerine göstergeler şirketin kalite ile ilgili çalışmalarının etkinliğinin bir ölçüsüdür.

Kalite maliyetleri; ürünün kalitesini doğrudan etkileyen, maliyetin yükselmesine neden olan ana sebepleri belirleyerek maliyeti kontrol altına almaktır. Müşteri memnuniyetsizliğinden dolayı bize ek maliyete mal olan faktörleri bularak bütçemizin genişlemesini sağlamak ve yönetime karar almakta yardımcı olmaktır.

Kalite maliyetleri; maliyetin hakimiyet altına alınması, maliyetin düşüşünü sağlamak, düşük kaliteyi önlemek ve kaliteyi yükseltmek, ürünü müşterinin isteklerine uygun, tam istediği zamanda ve miktarda sunmak, müşteri kaybını önlemek, hataların, kusurların, firelerin paraya dönüşmesini sağlamaktır. Hangi önemli sorunun üzerine gidileceğine daha kolay karar vermek, sorunun belirlenmesi ve çözümlenmesi, hata nedenlerini bulup tekrar oluşmasını önlemek için kuruma fayda sağlamaktadır.

Bilindiği gibi Toplam Kalite, müşterinin ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılayan bir yaklaşım olduğu kadar maliyetleri de düşünen bir yönetim tarzıdır. Toplam Kalite Yönetimi üretim ya da hizmet kuruluşlarının varolmalarını, kârlılık ve rekabet gücü unsurlarını, kalitenin sürekli geliştirilmesini sağlayan, artırabilen çağdaş yönetim felsefesidir.

Hizmetlerin hatasız üretilmesi, planlanması ve müşteri talebine uygun malın arzı Toplam Kalite’nin getirdiği avantajlardan bir kısmıdır. Bu sistemi uygulamayan bir kuruluşta kaliteyi yükseltmek mutlaka maliyetleri artırmakta, bu da kuruluşun rekabet gücünü azaltmaktadır.

Kalite maliyetleri içinde belki de en önemli maliyet, önleme maliyetidir. Kalite maliyetleri Kalite Güvence Sistemi içerisinde temel muhasebe fonksiyonu görünümündedir. Kalite maliyetleri işletme yöneticilerinin temel amaçları arasında, üretilen ürünün maliyetlerini düşürerek kârlılığı artırmak olarak yer almaktadır.

Kalite uygulamaları veya iyileştirme çabalarının temel hedeflerinden biri de bu maliyetleri en aza indirmeye çalışmaktır. Kalite ile ilgili maliyetlerin iyi bilinmesi, maliyetlerin engellenmesi için atılması gereken ilk adımdır.

Kalite ile ilgili maliyetlerin incelenmesinde göz önünde bulundurulması gereken konu, maliyetlere sadece parasal kayıplar olarak bakılmaması; zaman, işçilik, imaj zedelenmesi ve sosyal kayıpların da değerlendirmede göz önünde bulundurulması gerekliliğidir.

Kalite maliyet verilerinin bir kısmı muhasebe kayıtlarından, personel devam cetvellerinden, kusurlu ve yeniden işlenen ürün raporlarından, garanti ve servis maliyetleri raporlarından somut olarak elde edilebileceği gibi; bazı kalite maliyetleri öngörülere dayanmaktadır.

Bununla birlikte müşteri anketleri, şikayetleri, müşterinin başka firmaya yönelmesi, işgücü anketleri, mühendislik öngörüleri ve pazar araştırmasına ilişkin soyut, ölçülemeyen kalite maliyetleri de göz önüne alınmalıdır. İşletmeler genellikle ıskarta ve garanti giderleri gibi gözle görülür maliyetleri ölçerken müşteri tatminsizliği nedeniyle kaybedilen kârları göz ardı etmektedirler.

Kalite maliyetleri iki ana grupta toplanır:

1. Yatırım maliyetleri:

> Laboratuvar, ölçme ve kontrol cihazları; bina ve tesisat; makine ve ekipmana yapılan harcamaların amortisman, faiz ve fırsat maliyetleridir.

2. Faaliyet maliyetleri:

Önleme maliyetleri, değerlendirme maliyetleri, kusurlu ürün maliyetleri olarak üç grupta incelenebilir.

Bu maliyetleri kendi içinde iki başlık altında toplamak mümkün:

Uygunluk Maliyeti: Önleme maliyetleri, değerlendirme maliyetleri.

Uygunsuzluk Maliyeti: İç başarısızlık maliyetleri, dış başarısızlık maliyetleri.

Önleme maliyetleri üretim öncesi ve üretim sırasında oluşan, kalite sisteminin tasarlanması, oluşturulması ve organizasyon içine yerleştirilmesine ilişkin faaliyetlerin ortaya çıktığı maliyetlerdir. Kalite sistemindeki başarısızlık nedeni ile ortaya çıkan içsel ve dışsal kalite maliyetlerini yaratan faaliyetlerin tekrarını önlemek amacı ile teknik bilgi ve beceriye dayanan önleyici faaliyetlerin maliyetleri de bir önleme maliyetidir. Kalite maliyetlerinin ölçülmesi, raporlanması ve muhasebeleştirilmesi kalite sisteminin etkinliği için gereklidir.

Kusurlu üretimi önlemek için uygulanan faaliyetler, başarısızlıkları ve değerlendirmeleri sınırlandıran faaliyetlerin maliyeti aşağıdaki gibi tanımlanabilir:

Kalite planlaması, yeni ürünü gözden geçirme, eğitim, proses kontrol planlaması, kalite verilerinin elde edilmesi ve analizi, kalite raporlama sistemi gibi sıralayabiliriz.

Önleme maliyetlerine esas olan faaliyetler aşağıdaki gibi tanımlanabilir:

Kalite planlaması ve ölçüm, test ve kontrol ekipmanlarının tasarımı, geliştirilmesi, bakımı ve kalibrasyonu; kalitenin gözden geçirilmesi ve tasarımın doğrulanması; kaliteyi değerlendirmede kullanılan üretim ekipmanlarının bakımı ve kalibrasyonları; tedarikçi değerlendirme; kalite eğitimleri ve tetkikleri; kalite verilerinin elde edilmesi ve analizi; kalite geliştirme programları.

Kalite maliyetlerinin oluştuğu noktalar kurumlarda iyileştirmeye açık alanlardır. Para kayıpları bu noktalardadır. Kurumlar bu maliyetleri göz ardı edemezler. Dolayısı ile kalite maliyetlerinin minimum düzeyde olabilmesi için, tüm işler her seferinde bir defada doğru yapılmalıdır.

Ali Talebi
Funika Dünyası Dergisi (Sayı: 24)
{2003}

CEVAP VER